Çıkarma Çizikleri (Ejection Grooves)
Desenli yüzeylerde çıkarma sırasında oluşan çizikler. Kural: yüzey pürüzlülüğü arttıkça çıkma açısı da artmalıdır.
Çıkarma çizikleri, parça kalıptan ayrılırken yüzeyin kalıp duvarına sürtünmesiyle oluşur. Çıkarma yönünde uzanan paralel çizgiler hâlinde görünür. Kökeninde ya yetersiz çıkma açısı, ya kalıp yüzeyinin durumu, ya da parçanın henüz yeterince soğumamış olması vardır.
Nasıl Tanınır?
- Desenli (tekstürlü) dış yüzeylerde çıkarma yönünde çizikler.
- İnce cidarlı alt bölgelerde aynı açıyla bile çizik oluşabilir (çekme potansiyeli düşük).
- Yan yüzeylerde çizik varsa kalıp yanal deformasyonu şüphesi vardır.
Fiziksel Nedenler
- Desen derinliği için çıkma açısı yetersiz; parça çekerek desene kilitlenir.
- Girişten uzak bölgede basınç piki (geç geçiş) parçayı aşırı paketler.
- Kapanma yönüne dik zayıf kalıp boyutlandırması → yanal kavite genişlemesi (büyük yan yüzeyli parçalar, desteksiz maçalar).
Makine Başında Çözüm Adımları
Adımları sırayla ve tek tek uygulayın: her değişiklikten sonra birkaç çevrim bekleyip sonucu değerlendirin. İyileşme yoksa değişikliği geri alıp sonraki adıma geçin.
- Geçiş noktasını kontrol et (geç geçiş kaynaklı pikleri önle).
- Ütüleme basıncını ve süresini azalt (kademeli profil); not: parlaklık derecesi değişebilir.
- Soğuma süresini artır.
Kalıp, Tasarım ve Malzeme Çözümleri
- Çıkma açılarını artır veya daha düşük pürüzlülük kullan.
- Et kalınlığını artır (daha yüksek çekme deseni serbest bırakır).
- Yanal çiziklerde çoğu zaman tek çare daha RİJİT kalıptır.
Hangi hatayla karıştırılır?
Yanlış teşhis, doğru parametreyi yanlış yöne çevirmeye yol açar. Bu hata aşağıdakilerle karıştırılabilir; sağdaki sütun ayırt etmenin pratik yolunu veriyor.
| Karıştığı hata | Nasıl ayırt edilir |
|---|
| Çıkarma Deformasyonu | Deformasyonda parçanın şekli bozulur, boyut değişir. Çizikte yalnızca yüzey zarar görür, geometri korunur. |
| İtici İzleri | İtici izi itici pimlerin bastığı noktalarda yerel iz bırakır. Çıkarma çizikleri parçanın yan yüzeylerinde, çıkarma yönü boyunca uzanır. |
Sık sorulan sorular
Çıkma açısı ne kadar olmalı?
Genel kural yüzey başına en az 1°'dir; dokulu yüzeylerde doku derinliğine bağlı olarak bu değer belirgin şekilde artar. Açı yetersizse hiçbir proses ayarı çiziği tamamen ortadan kaldırmaz.
Çevrimi uzatmak işe yarar mı?
Soğuma süresini uzatmak parçanın daha sert çıkmasını sağlar ve çiziği azaltır, ancak çevrimi uzattığı için son çare olmalıdır. Önce çıkarma hızını düşürmeyi ve kalıp yüzeyi durumunu kontrol etmeyi deneyin.
Hazırlayan:Uğur Çamlıca· Teknik Part · Kaynak: üretici dokümantasyonu ve saha uygulaması