Gerilme Beyazlaması ve Çatlaklar (Stress Whitening / Stress Cracks)
Aşırı deformasyon veya kalıntı basınç altında çıkarma kaynaklı beyazlaşma ve zamanla ortaya çıkan çatlaklar.
Gerilme beyazlaması, parçanın zorlandığı bölgede malzeme yapısının mikro düzeyde açılmasıyla oluşan açık renkli bölgedir; ileri aşamada çatlağa dönüşür. Çoğunlukla çıkarma sırasında, itici bölgelerinde ve keskin köşelerde görülür. Kusur estetik değildir — o bölge kalıcı olarak zayıflamıştır.
Nasıl Tanınır?
- Gerilen bölgeler beyazlaşır (itici çevresi, undercut bölgeleri, film menteşeler).
- Gerilme çatlakları üretimden GÜNLER-HAFTALAR sonra ortaya çıkabilir (müşteride!).
- Agresif ortam maddeleriyle (alkali, gres) temas çatlamayı hızlandırır.
Fiziksel Nedenler
- Malzemenin izin verilen maksimum deformasyonu aşılmış (dış zorlama veya çarpılma).
- Kalıntı basınç altında çıkarma: parça atmosfere çıkınca iç katmanlar dış katmanları gerer.
- Islanma/difüzyon/şişme süreçleri molekül bağlarını zayıflatır (ortam etkisi).
- Keskin kenarlı metal insertlerin çentik etkisi.
Makine Başında Çözüm Adımları
Adımları sırayla ve tek tek uygulayın: her değişiklikten sonra birkaç çevrim bekleyip sonucu değerlendirin. İyileşme yoksa değişikliği geri alıp sonraki adıma geçin.
- Kalıntı basıncı düşür: ütülemeye erken geç, ütüleme basıncını/süresini azalt, soğuma süresini artır.
- Kısmi kristalinlerde: kalıp ve eriyik sıcaklığını artırmayı dene.
- Film menteşeleri SICAK durumda çalıştır.
Kalıp, Tasarım ve Malzeme Çözümleri
- Kalıp tasarımını sertleştir (deformasyon kavite hacmini büyütüyorsa parça sıkışır).
- Kenarları yuvarlat, et kalınlığı sıçramalarından kaçın.
- Ortam maddeleri belliyse malzemeyi ortama göre seç; yüksek moleküler ağırlık tercih et.
Hangi hatayla karıştırılır?
Yanlış teşhis, doğru parametreyi yanlış yöne çevirmeye yol açar. Bu hata aşağıdakilerle karıştırılabilir; sağdaki sütun ayırt etmenin pratik yolunu veriyor.
| Karıştığı hata | Nasıl ayırt edilir |
|---|
| Nem İzleri | Nem izi düz yüzeyde parlak gümüşi çizgidir ve zorlanmayla ilgisi yoktur. Gerilme beyazlaması zorlanan bölgededir ve dokunuşla hissedilir. |
| Çıkarma Deformasyonu | Deformasyonda geometri bozulur. Gerilme beyazlamasında şekil korunur ama malzeme o noktada hasar görmüştür. |
Sık sorulan sorular
Neden itici bölgelerinde yoğunlaşıyor?
İtici pimler kuvveti küçük bir alana uygular. Parça yeterince soğumamışsa veya itici alanı küçükse birim alandaki gerilme malzemenin dayanımını aşar. İtici sayısını artırmak veya temas alanını büyütmek doğrudan çözümdür.
İç gerilmeyi azaltmanın yolu var mı?
Kalıp sıcaklığını yükseltmek ve soğutmayı dengelemek iç gerilmeyi düşürür. Soğuk kalıpta hızlı katılaşan parça yüksek iç gerilmeyle çıkar ve sonradan çatlamaya yatkın olur.
Hazırlayan:Uğur Çamlıca· Teknik Part · Kaynak: üretici dokümantasyonu ve saha uygulaması