Çapak (Flash / Burrs)
Ayırma yüzeyi, itici ve havalandırma kanallarından taşan film. Kilitleme kuvveti, basınç pikleri ve sızdırmazlık yüzeyleri kontrol edilir.
Çapak, kalıbın ayrılma yüzeyinden eriyiğin dışarı sızmasıyla oluşan ince plastik fazlalığıdır. Temel nedeni basittir: dolum anında kalıbı açmaya çalışan kuvvet, kilitleme kuvvetini aşmıştır. Ancak bunun arkasında makine tonajı kadar kalıp bakımı, ütüleme basıncı ve eriyik akışkanlığı da bulunabilir; hangi ihtimalin geçerli olduğunu çapak nerede oluştuğu söyler.
Nasıl Tanınır?
- Ayırma hattı boyunca, iticilerin ve havalandırma kanallarının çevresinde ince film taşmaları.
- İnce çapak başta fark edilmeyebilir; büyükleri milimetrelerce taşar.
Fiziksel Nedenler
- İzin verilen aralık genişlikleri aşılmış: kalıp sıkılığı yetersiz, toleranslar geniş veya sızdırmazlık yüzeyleri hasarlı.
- Kilitleme kuvveti yanlış: düşükse kalıp açılır; aşırıysa plakalar/kalıp deforme olur.
- Kalıp içi basınçlar çok yüksek (geç geçiş, aşırı ütüleme).
- Viskozite çok düşük (aşırı sıcaklık).
Makine Başında Çözüm Adımları
Adımları sırayla ve tek tek uygulayın: her değişiklikten sonra birkaç çevrim bekleyip sonucu değerlendirin. İyileşme yoksa değişikliği geri alıp sonraki adıma geçin.
- Ütülemeye daha ERKEN geç (parça ~%98 dolduğunda geçiş).
- Enjeksiyon hızını azalt veya profil kullan (yavaş-hızlı-yavaş) — dolum sonunda cephe hızlanıp basınç piki yapar.
- Eriyik ve kalıp duvar sıcaklığını azalt.
- Kilitleme kuvvetini artır (makine kapasitesi elveriyorsa).
- Çoklu kavitede dengesiz dolum varsa enjeksiyon sürelerini/yolluk dengesini uyarla.
Kalıp, Tasarım ve Malzeme Çözümleri
- Hasarlı sızdırmazlık yüzeylerini onar VE hasar nedenini gider (çapak birkaç çevrimde yüzeylere kalıcı hasar verir).
- Yüksek kalıp deformasyonu varsa kalıp tasarımını sertleştir.
- Kontrollü makinelerde enjeksiyon basınç sınırlaması ve süre izleme ayarla.
Hangi hatayla karıştırılır?
Yanlış teşhis, doğru parametreyi yanlış yöne çevirmeye yol açar. Bu hata aşağıdakilerle karıştırılabilir; sağdaki sütun ayırt etmenin pratik yolunu veriyor.
| Karıştığı hata | Nasıl ayırt edilir |
|---|
| Ölçü ve Ağırlık Sapmaları | Ölçü sapması parçanın tamamında görülür ve proses kararsızlığına işaret eder. Çapak yalnızca ayrılma yüzeyinde, belirli bir bölgede oluşur. |
| Aşırı Baskı | Aşırı ütüleme hem çapak hem gergin parça yapar; çökme izi ise ters yönde, yetersiz ütülemenin belirtisidir. İkisi aynı anda görülüyorsa ütüleme profilinde sorun vardır. |
Sık sorulan sorular
Kilitleme kuvvetini artırmak çapağı çözer mi?
Geçici olarak çözebilir ama çoğu zaman yanlış hamledir. Önce ütüleme basıncını ve enjeksiyon hızını, sonra eriyik sıcaklığını kontrol edin. Kalıp ayrılma yüzeyinde birikinti veya aşınma varsa hiçbir tonaj bunu kapatmaz; ayrıca aşırı kilitleme havalandırmayı tıkayıp yeni hatalar üretir.
Makinem çapak yapıyorsa tonajı yetersiz midir?
Gerekli tonajı parçanın izdüşüm alanı ve malzemenin kavite basıncından hesaplayın; çok gözlü kalıpta yolluğu da ekleyin. Hesaplanan değer makinenin kapasitesine yakınsa sorun gerçekten tonajdır.
Hazırlayan:Uğur Çamlıca· Teknik Part · Kaynak: üretici dokümantasyonu ve saha uygulaması