جدول دادهٔ فرایندی مواد پلاستیکی

ترموپلاستیک‌های آمورف ترموپلاستیک‌های نیمه‌کریستالی پلیمرهای زیست‌پایه مقادیر چگالی (120 ماده)

روش استفاده از جدول‌ها: مقادیر، محدوده‌های راهنما هستند؛ تنظیم نهایی باید بر اساس دیتاشیت (برگهٔ مشخصات فنی) تأمین‌کنندهٔ مواد اولیه انجام شود. سرعت محیطی حداکثر دور مجاز ماردون را برای یک قطر معین تعیین می‌کند: دور [rpm] = (سرعت محیطی [m/min] × 1000) / (π × قطر ماردون [mm]). مثال: ماردون 40 میلی‌متری با حد 18 متر در دقیقه ← حدود 143 دور در دقیقه. در مواد حساس به برش (PC، PMMA، ABS، PVC) فراتر رفتن از این حدها به آسیب حرارتی و سوختگی می‌انجامد.

ترموپلاستیک‌های آمورف

مواد آمورف مانند ABS، PC، PMMA و PS — محدودهٔ نرم‌شدن گسترده، انقباض کم.

ماده	دمای مذاب [°C]	دمای قالب [°C]	دمای ناحیهٔ زیر قیف [°C]	فشار پشت ماردون ویژه [bar]	سرعت محیطی [m/min]	[m/s]	خشک کردن [°C]	زمان [h]
ABS	220 – 260	40 – 80	30 – 50	70 – 150	18	0.3	80	2 – 3
CA	175 – 250	25 – 85	40	80 – 100	18	0.3	55 – 85	2.5 – 3.5
CAB	175 – 250	25 – 85	40	80 – 100	36	0.6	55 – 85	2 – 3
CP	195 – 245	40 – 75	40	80 – 100	36	0.6	55 – 85	2 – 3
PA (آمورف)	260 – 300	70 – 100	60 – 80	50 – 100	36	0.6	80 – 90	8 – 12
PC	280 – 320	80 – 110	70 – 90	50 – 150	18	0.3	120	2 – 4
PC/ABS	250 – 290	60 – 90	60 – 80	50 – 150	12	0.2	90 – 110	2 – 4
PEI	340 – 410	135 – 180	100 – 120	40 – 80	30	0.5	150	4 – 6
PES	340 – 390	140 – 180	100 – 120	30 – 80	36	0.6	130 – 150	4 – 6
PMMA	220 – 260	50 – 80	50 – 60	30 – 90	18	0.3	80	3
PPO	270 – 310	70 – 120	60 – 80	30 – 70	18	0.3	110	2
PS	180 – 260	10 – 60	20 – 30	150 – 300	60	1	75	1 – 2
PSU	330 – 385	120 – 160	100 – 120	80 – 120	36	0.6	135 – 163	3 – 4
PVC (سخت)	180 – 210	10 – 50	30 – 50	70 – 200	12	0.2	50 – 65	2
PVC (نرم)	140 – 200	10 – 40	40	70 – 200	18	0.3	لازم نیست	—
SAN	220 – 260	40 – 80	40	30 – 90	18	0.3	80	2 – 3
SB	180 – 270	10 – 60	20 – 30	50 – 100	36	0.6	لازم نیست	—

ترموپلاستیک‌های نیمه‌کریستالی

مواد نیمه‌کریستالی مانند PE، PP، PA، POM، PBT و PEEK — نقطهٔ ذوب مشخص، انقباض زیاد.

ماده	دمای مذاب [°C]	دمای قالب [°C]	دمای ناحیهٔ زیر قیف [°C]	فشار پشت ماردون ویژه [bar]	سرعت محیطی [m/min]	[m/s]	خشک کردن [°C]	زمان [h]
PE-HD	190 – 250	10 – 50	20 – 30	35 – 70	60	1	لازم نیست	—
PE-LD	180 – 250	10 – 50	20 – 30	35 – 70	60	1	لازم نیست	—
PA 6	250 – 280	40 – 100	60 – 80	70 – 120	36	0.6	80	3 – 5
PA 6.6	280 – 300	60 – 100	60 – 80	50 – 150	36	0.6	80	3 – 5
PA 6.10	230 – 280	40 – 60	60 – 80	50 – 150	18	0.3	80 – 110	2 – 4
PA 6.10-GF30	270 – 290	80 – 90	60 – 80	50 – 150	18	0.3	80 – 110	2 – 4
PA 11	210 – 270	30 – 40	60 – 80	50 – 150	36	0.6	80 – 90	4 – 8
PA 11-GF	240 – 270	90 – 100	60 – 80	50 – 150	36	0.6	80 – 90	4 – 8
PA 12	180 – 280	30 – 100	60 – 80	50 – 200	36	0.6	80	4 – 6
PEEK	350 – 400	170 – 200	100 – 120	20 – 50	12	0.2	150	3
LCP (گرید استاندارد)	315 – 350	80 – 120	60 – 80	0 – 30	12	0.2	130 – 150	4 – 6
LCP (گرید دمای بالا)	340 – 410	80 – 120	60 – 80	0 – 30	12	0.2	130 – 150	4 – 6
PBT	250 – 270	40 – 100	80	70 – 120	12	0.2	120	2 – 4
PC/PBT	255 – 270	60 – 80	40 – 60	50 – 100	24	0.4	80 – 105	3 – 4
POM	190 – 225	60 – 120	30 – 40	0 – 20	36	0.6	100	2 – 3
PP	200 – 260	10 – 60	20 – 30	35 – 70	54	0.9	لازم نیست	—
PPS	300 – 340	140 – 150	100 – 120	15 – 30	24	0.4	130 – 150	3 – 4
PPS+GF	330 – 340	140 – 150	100 – 120	15 – 30	24	0.4	130 – 150	2 – 4

پلیمرهای کاملاً یا بخشی زیست‌پایه

PLA، PBS، PHA و پلی‌آمیدهای زیست‌پایه. CA، CAB، CP، PA 6.10 و PA 11 در جدول‌های بالا نیز آمده‌اند. مقادیر دما و خشک کردن در هر دو جدول یکسان است؛ این تکرار از آن روست که این مواد هم به گروه شیمیایی خود و هم به گروه زیست‌پایه تعلق دارند. ستون فشار پشت ماردون در این جدول عمداً خالی گذاشته شده است.

ماده	دمای مذاب [°C]	دمای قالب [°C]	دمای ناحیهٔ زیر قیف [°C]	فشار پشت ماردون ویژه [bar]	سرعت محیطی [m/min]	[m/s]	خشک کردن [°C]	زمان [h]
PLA (گرید آمورف)	170 – 210	20 – 30	20 – 50	—	60	1	43 – 55	4 – 6
PLA (گرید کریستالی‌شده)	170 – 210	90 – 120	20 – 50	—	60	1	65 – 90	4 – 6
PBS	180 – 200	25 – 40	—	—	30	0.5	80	5
PHA/PHB	160 – 175	50 – 65	—	—	12 – ≤24	0.2 – ≤0.4	50	5
CA (زیست‌پایه)	175 – 250	25 – 85	—	—	—	—	55 – 85	2.5 – 3.5
CP (زیست‌پایه)	195 – 245	40 – 75	—	—	—	—	55 – 85	2 – 3
CAB (زیست‌پایه)	175 – 250	25 – 85	—	—	—	—	55 – 85	2 – 3
PTT	250 – 270	80 – 110	80 – 90	—	12	<0.2	120	2 – 4
PA 6.10 (زیست‌پایه)	230 – 280	40 – 60	60 – 80	—	18	0.3	80 – 110	2 – 4
PA 10.10	215 – 290	60 – 100	40 – 60	—	6 – 18	0.1 – 0.3	80 – 100	2 – 6
PA 6.12	230 – 290	30 – 100	40 – 80	—	3 – 12	0.05 – 0.2	80 – 100	2 – 4
PA 11 (زیست‌پایه)	210 – 270	30 – 40	60 – 80	—	—	—	80 – 90	4 – 8
PPA	320 – 345	135 – 180	40 – 80	—	6 – 18	0.1 – 0.3	100 – 120	4 – 6

مقادیر چگالی — جامد و مذاب

برای 120 ماده و آلیاژ: محدودهٔ چگالی جامد، مقدار پیشنهادی برای محاسبات و چگالی مذاب در جلوی ماردون. ستون آخر نشان می‌دهد که حجم از حالت جامد به مذاب چند درصد افزایش می‌یابد — دلیل عددی این‌که حجم شارژ جلوی ماردون را نباید با چگالی جامد محاسبه کرد.

ماده	چگالی جامد [g/cm³]	مقدار پیشنهادی	چگالی مذاب [g/cm³]	افزایش حجم جامد ← مذاب
ABS	1.03 – 1.07	1.06	0.88	20%
ABS-GF20	1.18 – 1.2	1.19	0.97	23%
ABS-PA	1.07 – 1.09	1.08	—	—
ABS-PC	1.08 – 1.17	1.13	0.96	18%
ABS-PSU	1.13	1.13	—	—
ASA	1.06 – 1.07	1.06	0.88	21%
ASA-PBT	1.21 – 1.22	1.21	—	—
ASA-PC	1.15	1.15	—	—
ASA-PVC	1.28 – 1.33	1.31	—	—
CA	1.26 – 1.3	1.28	0.98	31%
CAB	1.17 – 1.2	1.19	0.97	22%
CAP	1.2	1.2	—	—
COC	1.02	1.02	—	—
CP	1.19 – 1.23	1.21	—	—
ECTFE	1.68 – 1.7	1.69	—	—
ETFE	1.7 – 1.73	1.71	—	—
EVA	0.92 – 0.95	0.93	0.78	19%
EVAC	0.93 – 0.94	0.94	—	—
FEP (PFEP)	2.12 – 2.17	2.15	—	—
آیونومر	0.94 – 0.97	0.95	—	—
LCP	1.4	1.4	1.09	28%
LCP-GF30	1.6 – 1.61	1.6	1.38	16%
LCP-GF50	1.8	1.8	—	—
MABS	0.97 – 1.09	1.03	—	—
PA 11	1.03 – 1.06	1.04	—	—
PA 12	1.01 – 1.04	1.02	—	—
PA 4.6	1.18	1.18	—	—
PA 4.6-GF30	1.41 – 1.42	1.42	—	—
PA 6	1.12 – 1.15	1.13	0.91	24%
PA 6-GF30	1.35 – 1.38	1.36	1.19	14%
PA 6-GF50	1.56 – 1.58	1.57	1.42	10%
PA 6.10	1.07 – 1.09	1.08	—	—
PA 6.12	1.06 – 1.07	1.06	—	—
PA 6.3 T	1.05 – 1.15	1.12	—	—
PA 6.6	1.13 – 1.16	1.15	0.95	21%
PA 6.6 T	1.18	1.18	—	—
PA 6.6-GF20	1.27 – 1.3	1.28	1.11	16%
PA 6.6-GF30	1.36 – 1.39	1.37	1.14	20%
PA 6.9	1.06 – 1.08	1.07	—	—
PAA	1 – 1.2	1.1	—	—
PAI	1.38 – 1.4	1.39	—	—
PAR	1.21 – 1.22	1.21	—	—
PAS (پیش‌تر PASU)	1.36 – 1.37	1.37	—	—
PB	0.91 – 0.92	0.91	—	—
PBT (پیش‌تر PBTP)	1.3 – 1.32	1.31	1.12	17%
PBT اصلاح‌شده برای ضربه	1.18 – 1.2	1.19	—	—
PBT-GF30	1.51 – 1.53	1.52	1.38	10%
PBT-PC	1.02 – 1.16	1.09	1.04	5%
PC	1.2 – 1.24	1.22	0.98	24%
PC GF10	1.27 – 1.31	1.29	1.05	23%
PC GF20	1.34 – 1.38	1.36	1.14	20%
PC GF30	1.43 – 1.47	1.45	1.22	19%
PC-ABS	1.08 – 1.17	1.12	0.95	18%
PC-PBT	1.02 – 1.16	1.09	1.01	8%
PC-PET	1.22	1.22	—	—
PCTFE	2.1 – 2.12	2.11	—	—
PE-HD	0.94 – 0.96	0.95	0.73	31%
PE-HD-HMW	0.94 – 0.95	0.95	0.73	29%
PE-HD-UHMW	0.93 – 0.94	0.94	0.74	26%
PE-LD	0.92 – 0.94	0.92	0.7	31%
PE-LLD	0.92 – 0.94	0.93	0.7	32%
PE-MD	0.93 – 0.94	0.93	0.72	29%
PEC	1.19 – 1.21	1.2	—	—
PEEK	1.32	1.32	—	—
PEI	1.27 – 1.29	1.28	1.2	7%
PEK	1.24 – 1.3	1.25	—	—
PES (PESU)	1.36 – 1.38	1.37	1.18	16%
PET (PETP)	1.37 – 1.38	1.38	1	38%
PET-A	1.33 – 1.35	1.34	—	—
PET-C	1.4	1.4	—	—
PET-G	1.23 – 1.26	1.25	—	—
PET-GF25	1.54 – 1.55	1.55	1.46	6%
PET-LCP	1.4	1.4	—	—
PET-PS	1.37	1.37	—	—
PFA	2.12 – 2.17	2.15	—	—
PI	1.43	1.43	—	—
PIB	0.91 – 0.93	0.92	—	—
PMMA	1.17 – 1.2	1.18	0.94	26%
PMMI	1.08 – 1.1	1.09	—	—
PMP	0.83 – 0.84	0.83	—	—
POM	1.41 – 1.42	1.42	1.15	23%
POM-GF30	1.63 – 1.63	1.63	—	—
PP	0.91 – 0.92	0.91	0.71	28%
PP-Block	0.91 – 0.91	0.91	0.72	26%
PP-GF20	1.04 – 1.05	1.05	0.86	21%
PP-GF30	1.13 – 1.13	1.13	0.96	18%
PP-Mineral20	1.04 – 1.06	1.05	0.86	21%
PP-Talc20	1.05 – 1.1	1.06	0.83	27%
PP-Talc30	1.13 – 1.15	1.15	0.94	23%
PP-Talc40	1.21 – 1.26	1.26	0.98	28%
PPA	1.43	1.43	—	—
PPE	1.06 – 1.08	1.07	—	—
PPE-PA66	1.09 – 1.1	1.1	0.92	19%
PPE-PS	1.06	1.06	—	—
PPE-SB	1.04 – 1.06	1.05	—	—
PPO	1.06 – 1.08	1.07	0.9	19%
PPO-GF30	1.28 – 1.3	1.29	1.15	13%
PPS	1.34 – 1.35	1.35	1.05	28%
PPS-GF40	1.71 – 1.72	1.71	1.49	15%
PPSU	1.35 – 1.37	1.36	—	—
PS	1.04 – 1.05	1.04	0.92	14%
PSU	1.24 – 1.25	1.25	1.1	13%
PSU-GF30	1.47 – 1.48	1.47	1.34	10%
PTFE	2.15 – 2.2	2.17	—	—
PVC-C	1.55	1.55	—	—
PVC-P	1.29 – 1.35	1.32	1.02	29%
PVC-U	1.36 – 1.39	1.39	1.12	24%
PVDF	1.7 – 1.71	1.71	—	—
PVF	1.38 – 1.57	1.48	—	—
PVK	1.19	1.19	—	—
SAN	1.07 – 1.08	1.08	0.9	19%
SAN GF30	1.3 – 1.3	1.3	1.13	15%
SB	1.02 – 1.07	1.04	0.9	17%
SBS (TPE-S)	1.01 – 1.02	1.02	—	—
TPE-A (PEBA)	1.01	1.01	0.83	22%
TPE-E (TEE)	1.16 – 1.2	1.2	0.83	45%
TPE-O (TPO)	0.9	0.9	—	—
TPE-S (TPS)	1.01 – 1.03	1.02	0.99	3%
TPE-U (TPU)	1.2 – 1.22	1.21	1	21%
TPU-GF20	1.34 – 1.36	1.35	1.09	24%

روش استفاده: وزن قطعه و وزن تزریق با چگالی جامد محاسبه می‌شود؛ حجم و درصد پرشدگی جلوی ماردون با چگالی مذاب — اشتباه گرفتن این دو، درصد پرشدگی را تا 20% نادرست نشان می‌دهد. ماشین‌حساب‌های وزن تزریق و ظرفیت ماردون ما این تمایز را به‌طور خودکار اعمال می‌کنند. به افزایش چگالی در ردیف‌های پرشده مانند GF20/GF30 توجه کنید؛ برای نسبت‌های میانی، مدل پرکننده در ماشین‌حساب مقدار را با قاعدهٔ مخلوط‌ها به دست می‌آورد.

برای PAA و PB منبع، چگالی مذاب را بالاتر از مقدار جامد داده است (که از نظر فیزیکی ناممکن است)، از این رو مقداری برای مذاب نشان داده نمی‌شود؛ مقادیر چگالی جامد معتبر است.

فشار پشت ماردون. مقادیر جدول فشار ویژه (فشار مذاب) است. روی دستگاه، فشار پشت ماردون معمولاً به‌صورت فشار هیدرولیک تنظیم می‌شود و بسته به نسبت تشدید دستگاه، مقدار هیدرولیک تقریباً یک‌دهم فشار ویژه است؛ عدد جدول را مستقیماً به‌عنوان تنظیم هیدرولیک وارد نکنید. برای تفاوت این دو مبنا، محدوده‌های هر ماده و ترتیب تنظیم، ببینید: نحوهٔ تنظیم فشار پشت ماردون. ستون فشار پشت ماردون در جدول زیست‌پایه خالی گذاشته شده است: تأمین‌کنندگان این مواد یا اصلاً مقداری برای فشار پشت ماردون منتشر نمی‌کنند یا آن را بر مبناهای متفاوت می‌دهند (یکی ویژه، دیگری هیدرولیک). انتشار دو مبنا کنار هم در یک ستون به تنظیمی ده برابر نادرست می‌انجامد. برای این مواد، فشار پشت ماردون را از دیتاشیت گریدی که به کار می‌برید بگیرید؛ اگر دیتاشیت مبنا را ذکر نکرده است، از یک مقدار پایین شروع کنید. هیچ دادهٔ تأمین‌کننده‌ای برای پشتیبانی از محدوده‌های ذکرشده برای PS و PVC یافت نشد؛ برای PVC منابع می‌گویند فشار پشت ماردون باید در حداقل نگه داشته شود (خطر تخریب حرارتی و HCl). برای گریدهای حساس به حرارت (PVC، POM) و گریدهای تقویت‌شده با الیاف، فشار پشت ماردون را کاهش دهید؛ برای پخش رنگ و همگنی مذاب آن را افزایش دهید، به بهای طولانی‌تر شدن زمان پلاستیزه کردن.
خشک کردن. مقادیر با فرض خشک‌کن رطوبت‌گیر (هوای خشک) و نقطه شبنم −30 درجهٔ سانتی‌گراد یا پایین‌تر داده شده‌اند؛ با خشک‌کن هوای گرم زمان‌ها به‌طور محسوسی طولانی‌تر می‌شوند. زمان به‌تنهایی کافی نیست؛ آنچه اهمیت دارد رطوبت باقی‌ماندهٔ واقعاً به‌دست‌آمده است. PE و PP معمولاً به خشک کردن نیاز ندارند؛ گریدهای پرشده با تالک باید طبق دادهٔ تأمین‌کننده خشک شوند. برای پلی‌آمید شفاف (آمورف) دمای خشک کردن نباید از 90 درجهٔ سانتی‌گراد فراتر رود؛ بالاتر از آن گرانول‌ها زرد می‌شوند و شفافیت ماده دیگر بازنمی‌گردد.
دمای قالب. برای مواد نیمه‌کریستالی، دمای سطح قالب باید بالاتر از دمای انتقال شیشه‌ای و بالاتر از دمای کارکرد قطعه انتخاب شود؛ قالبی سردتر از این، قطعه را با کریستالی شدن ناقص رها می‌کند و ابعاد آن پس از خروج از دستگاه همچنان تغییر می‌کند. هر جا تأمین‌کننده دمای قالب جداگانه‌ای برای گریدهای بدون تقویت و تقویت‌شده با الیاف شیشه داده است، در جدول ردیف جداگانه‌ای باز کرده‌ایم (PA 6.10، PA 11)؛ یک ردیف نمی‌تواند هر دو را درست نشان دهد. همین موضوع دربارهٔ گریدهای آمورف و کریستالی‌شدهٔ PLA صدق می‌کند. گریدهای الیاف‌شیشه‌دار LCP و PPS از محدودهٔ دمایی رزین پایهٔ خود پیروی می‌کنند.
یک محدوده، یک تنظیم واحد نیست. برای موادی با گریدهای متعدد (PA 12، LCP، HIPS، PE-LD، PVC) محدودهٔ جدول کل خانواده را پوشش می‌دهد؛ پنجرهٔ هر گرید در درون آن حدود 40 تا 50 درجهٔ سانتی‌گراد پهنا دارد. مثال: خانوادهٔ PA 12 از 180 تا 280 درجهٔ سانتی‌گراد را در بر می‌گیرد، اما یک گرید با ویسکوزیتهٔ پایین به 180 تا 220 درجهٔ سانتی‌گراد محدود است و 280 درجهٔ سانتی‌گراد برای آن گرید یعنی تخریب. پیش از استفاده از سر بالای محدوده، دیتاشیت گرید خود را بررسی کنید.
زمان ماند در PVC. مذاب PVC سخت وقتی ساکن بماند هیدروژن کلرید آزاد می‌کند؛ این گاز به ماردون، سیلندر و قالب حمله می‌کند و برای دستگاه تنفسی خطرناک است. راهنماهای تأمین‌کنندگان ساکن ماندن مذاب بیش از 15 دقیقه را ممنوع می‌کنند؛ برای توقف‌های طولانی‌تر باید واحد تزریق عقب کشیده شود و مذاب در هوا تخلیه یا سیلندر تمیز شود. وزن تزریق بین 50 تا 80 درصد ظرفیت سیلندر نگه داشته می‌شود. حد بالای دمای مذاب تقریباً 210 درجهٔ سانتی‌گراد است.
هر ستون بر چه چیزی تکیه دارد؟ بیشتر مقادیر ستون‌های دمای مذاب، دمای قالب و خشک کردن با دیتاشیت فنی تأمین‌کنندهٔ مواد اولیه مقایسه شده و ردیف‌های متناقض مطابق دیتاشیت اصلاح شده‌اند. اما ستون‌های دمای ناحیهٔ زیر قیف و سرعت محیطی ماردون بیشتر مقادیر کتاب مرجع‌اند: دمای ناحیهٔ زیر قیف یک تنظیم دستگاه است، از این رو تأمین‌کنندگان مواد اولیه معمولاً آن را منتشر نمی‌کنند، و سرعت محیطی را تنها برخی از آن‌ها می‌دهند. از این دو ستون به‌عنوان مقادیر شروع استفاده کنید؛ اگر تصمیمی حیاتی به آن‌ها وابسته است، به دفترچهٔ راهنمای سازندهٔ دستگاه خود مراجعه کنید. در ستون فشار پشت ماردون ویژه، برای موادی که مقداری منتشر نشده است، خانه‌ها خالی مانده‌اند.
منبع. مقادیر از یک کتاب مرجع فرایند قالب‌گیری تزریقی گرفته شده و در 2026-09 با دیتاشیت‌های فنی تأمین‌کنندگان مواد اولیه (INEOS Styrolution، Röhm، Solvay/Syensqo، Victrex، Evonik، Celanese، Toray، DIC، SABIC، BASF، Covestro، LANXESS، EMS-Grivory، Borealis) مقایسه شده‌اند؛ در ردیف‌های متناقض، دیتاشیت تأمین‌کننده ملاک قرار گرفت. تنظیم نهایی همیشه باید از دیتاشیت فنی گریدی که به کار می‌برید پیروی کند. «—» یعنی تأمین‌کننده مقداری ذکر نکرده است.

خشک‌کن‌ها ←

خشک‌کن‌های رطوبت‌گیر (هوای خشک) برای رسیدن به مقادیر خشک کردن جدول.

دستگاه‌های کنترل دمای قالب ←

برای ثابت نگه داشتن مقادیر ستون دمای قالب.

راهنمای رفع عیوب قطعات تزریقی ←

تحلیل علت و مراحل رفع برای 33 عیب قالب‌گیری.