Teklif verirken kullanılan parça maliyeti, çoğu zaman hammadde fiyatına bir çarpan eklenerek bulunur. Bu yöntem kısa vadede iş almanızı sağlayabilir; ancak hangi işin kazandırdığını, hangisinin zarar ettirdiğini göstermez.
Bu yazıda maliyeti kalem kalem ayırıyor, hesaplı bir örnek üzerinden nerede ne kadar kayıp olduğunu gösteriyoruz.
Maliyet kalemleri
| Kalem | Tipik pay | İçeriği |
|---|---|---|
| Hammadde | %50 – 70 | Doğal malzeme, masterbatch, katkı |
| Makine saati | %20 – 35 | Amortisman, enerji, işçilik, genel gider |
| Kalıp amortismanı | %3 – 10 | Kalıp bedelinin planlanan adede bölünmesi |
| Iskarta | %1 – 8 | Hurdaya giden malzeme + harcanan makine zamanı |
| Yan işlemler | Değişken | Montaj, baskı, paketleme, kalite kontrol |
Payların bu kadar geniş aralıkta olması normaldir: teknik bir parçada hammadde payı düşer, işçilik yükselir; basit bir ambalaj parçasında hammadde baskın kalemdir.
Adım 1 — Parça ağırlığı ve hammadde maliyeti
Hammadde maliyeti = (Parça ağırlığı + Yolluk payı) × Kilogram fiyatı
Yolluk payı, soğuk yollukta parça ağırlığının önemli bir oranına ulaşabilir. Yolluk kırılıp geri kullanılıyorsa maliyet düşer ama sıfırlanmaz — kırma işleminin de bir maliyeti vardır.
Sıcak yollukta bu kalem tamamen ortadan kalkar: Sıcak yolluk sistemi nedir
Kırma kullanımının kontrollü yapılması gerekir: Regrind ve fire geri kazanımı
Adım 2 — Makine saat ücreti
Makine saat ücreti, o makinenin bir saat çalışmasının tesise maliyetidir:
Makine saat ücreti = (Yıllık amortisman + Enerji + İşçilik + Genel gider) / Yıllık çalışma saati
Dikkat edilmesi gerekenler:
- Yıllık çalışma saati gerçekçi olmalıdır. 8.760 saat üzerinden hesap yapmak yanıltıcıdır; duruşlar, bakım ve kurulum süreleri düşülmelidir
- Enerji makine tipine göre belirgin biçimde değişir: Enjeksiyonda enerji tüketimi ve tasarruf
- İşçilik bir operatörün kaç makineye baktığına göre bölünür
Adım 3 — Çevrim süresi ile birleştirme
Parça başına makine maliyeti = (Makine saat ücreti / 3.600) × Çevrim süresi / Göz sayısı
Bu formül, çevrim süresinin maliyete etkisini doğrudan gösterir.
Hesaplı örnek
Bir parçanın verileri:
| Girdi | Değer |
|---|---|
| Parça ağırlığı | 45 g |
| Yolluk payı (parça başına) | 5 g |
| Hammadde fiyatı | birim/kg |
| Çevrim süresi | 30 s |
| Göz sayısı | 4 |
| Makine saat ücreti | birim/saat |
Parça başına düşen makine süresi: 30 / 4 = 7,5 saniye
Yani bir saatte üretilebilecek parça adedi: 3.600 / 7,5 = 480 adet
Makine maliyeti parça başına: Makine saat ücreti / 480
Şimdi çevrim süresini 30 saniyeden 25 saniyeye indirdiğinizi varsayın:
- Parça başına süre: 25 / 4 = 6,25 saniye
- Saatlik üretim: 3.600 / 6,25 = 576 adet
- Parça başına makine maliyeti %20 düşer
Hammadde maliyeti değişmediği için toplam maliyetteki düşüş daha küçüktür — ama kapasite %20 artmıştır. Aynı makineyle daha fazla iş alınabilir.
Çevrim süresini kısaltma yöntemleri: Enjeksiyon çevrim süresi nasıl kısaltılır · Hesaplama araçları: tonaj, vida ve soğuma hesapları
Adım 4 — Kalıp amortismanı
Parça başına kalıp maliyeti = Kalıp bedeli / Planlanan toplam adet
Burada iki hata sık yapılır:
1. Planlanan adet iyimser tutulur. Gerçekleşmeyen adet, kalıp maliyetinin karşılanmadığı anlamına gelir. 2. Bakım maliyeti unutulur. Kalıp ömrü boyunca yapılacak bakım ve revizyon da bu kaleme dahildir: Kalıp bakımı ve periyodik kontrol planı
Adım 5 — Iskarta etkisi
Iskarta yalnızca kaybedilen malzeme değildir. Hurdaya giden bir parça, makine zamanını da tüketmiştir.
Gerçek maliyet = Hesaplanan maliyet / (1 − ıskarta oranı)
%5 ıskarta ile çalışan bir hatta, sağlam parçanın gerçek maliyeti hesaplanan değerin yaklaşık %5,3 üzerindedir. Oran %10'a çıktığında fark %11'e yaklaşır.
Iskartanın kaynağını bulmak için: Hata giderme rehberi · Proses teşhis yöntemleri
Yüksek adetli üretimde ıskarta oranını düşürmek, genellikle hammadde pazarlığından daha fazla kazandırır.
Görünmez kalemler
Standart hesaplamaya girmeyen ama gerçekte maliyet üreten kalemler:
Renk ve malzeme değişimi. Temizlik süresi boyunca makine üretmez; temizlik atımları hammadde tüketir. Sık renk değişen bir işte bu kalem küçümsenmemelidir: Renk ve malzeme değişiminde temizlik süresi
Kalıp değişim süresi. Kısa serilerde kalıp değişimi, üretim süresinin yanında ciddi bir paya ulaşır: Kalıp değişim süresi
Plansız duruşlar. Vida-kovan revizyonu, kalıp arızası veya kurutucu arızası — hepsi üretilemeyen parça demektir: Vida ve kovan aşınması
Fazla masterbatch. Volumetrik dozajlamada güvenlik payı olarak fazladan verilen renk, her çevrimde tekrarlanan bir kayıptır. En pahalı bileşende yapılan bu israf, gravimetrik dozajlamayla ortadan kalkar: Gravimetrik ve volumetrik dozajlama farkı
Enerji. Makine saat ücretinin içinde görünür ama ayrıştırılmadığında iyileştirme fırsatı da görünmez.
Maliyeti düşürmenin sırası
Kalemlerin payına bakıldığında öncelik sırası kendiliğinden çıkar:
1. Hammadde — en büyük kalem. Yolluk kaybını azaltmak, kırmayı kontrollü kullanmak, masterbatch oranını gerçek ihtiyaca çekmek 2. Iskarta — hem malzeme hem zaman kaybı; çift etkili 3. Çevrim süresi — kapasiteyi doğrudan artırır 4. Enerji — ölçülmeye başlandığında hızlı kazanç verir 5. Duruşlar — planlı bakımla öngörülebilir hale gelir
Bu sıra, aynı zamanda çabanın nereye harcanacağını da söyler: hammadde payının %60 olduğu bir parçada, enerjide yapılacak %10 iyileştirme toplam maliyette çok küçük bir değişim yaratır.
Hesabı kurarken
- Her parça için ayrı hesap yapın; ortalama değerlerle çalışmak yanıltır
- Verileri gerçek üretimden alın: gerçekleşen çevrim süresi, gerçek ıskarta oranı
- Hesabı düzenli güncelleyin; hammadde ve enerji fiyatları değiştikçe teklif tabanı da değişir
- Teklif verirken görünmez kalemleri dahil edin
Üretim verimliliği ve ekipman seçimi konusunda teknik destek ekibimize danışabilirsiniz.